Çağımızın Hastalığı Diyabet
Niçin Diyabet Hastalı
ğı Oluşur?

Tip 1 diyabet hastalığı, aslında kalıtımla geçen bir hastalıktır. Aile bireylerinde Tip 1 diyabetin görülmesi çocuk için risk oluşturmaktadır. Aynı zamanda vücutta pankreasın insülin salgılayan hücrelerinin herhangi bir nedenle harabiyeti sonucunda da Tip 1 diyabet görülmektedir. Hastalığın oluşmasını tetikleyen en önemli nedenlerden biri de çevresel etmenlerdir. Çünkü bu etmenler doğrudan hastalığa neden olabildiği gibi, genetik yatkınlığı olan çocuğun bu etmenlere maruz kalmasıyla Tip 1 diyabetli olmasına neden olabilir.

Çevresel etmenler:

  • Gebelikte görülen hastalıklar (preeklemsi, gestasyonel diyabet vb.)
  • Enfeksiyonlar
  • Stres
  • D vitamini eksikliği
  • Tahılla ilk karşılaşma zamanının 3 aylıktan önce ve 7 aylıktan sonra olması
  • 1 yaşından önce inek sütünün çocuk beslenmesinde yer alması
  • Çocuğun anne sütü almaması

Tüm bu nedenler, Tip 1 diyabetin oluşması için risk faktörleridir. Bu nedenle tüm risk faktörlerini göz önüne alarak gerekli kontrollerin düzenli yaptırılması ve yaşam tarzına dikkat edilmesi gerekir.

TİP1 DİYABETTE BESLENME

Metabolik kontrolün sağlanması ve diyabete bağlı diğer komplikasyonların önlenmesi için oldukça önemlidir. Her hastanın insülin tedavisine uygun bir beslenme planı yapılmalıdır. Tip 1 diyabette beslenme;

  • Büyüme ve gelişmeyi sağlama
  • İdeal vücut ağırlığını koruma
  • Kan şeker düzeylerini normale yakın sınırlar içerisinde tutarak, insülin ile alınan besin miktarını dengede tutma
  • Diyabetin ortaya çıkarabileceği komplikasyonları engelleme (hipoglisemi, ketoasidoz, büyüme geriliği vb.)
  • Bireyin beslenme alışkanlıklarına ve ekonomik durumuna uygun beslenme programı hazırlama gibi amaçları içermektedir.

Beslenme tedavisinde;

  • Enerji kısıtlaması yapılmamalıdır, çocuğun büyüme gelişmesi, yaşı ve fiziksel aktivitesine göre gerekli olan enerji verilmelidir.
  • Enerjinin %50-60’ı karbonhidratlardan, %25-30’u yağlardan, -15’i ise proteinlerden oluşmalı, yeterli ve dengeli beslenme sağlanmalıdır.
  • Kan şekerine en çok etki eden besin ögesi karbonhidratlardır. Bu nedenle Tip 1 diyabetli bireylerin öğünlerde insülin miktarına göre karbonhidrat sayma becerisi kazanması gerekir.
  • Beslenmesinde basit karbonhidratlar (şeker, şekerlemeler, çikolata vb.) azaltılmalı, kompleks karbonhidratları (tam buğday ekmeği, bulgur, makarna vb) içeren besinlere yer verilmelidir.
  • Hayvansal kaynaklı yağların yerine (tereyağı, kuyruk yağı vb.), bitkisel kaynaklı yağlar (zeytinyağı, ayçicek yağı vb.)  tercih edilmelidir.
  • Öğünlerin insülin türüne göre belirli saatlerde tüketilmesine özen gösterilmelidir.
  • Çocuklarda yapay tatlandırıcı ve diyabetik ürünler kullanılmamalıdır.

DİYABET HASTALARI İÇİN BESLENME ÖNERİLERİ

  • Yiyeceklerinizi tavsiye edilen miktarlarda yiyiniz. Tavsiye edilenden fazla yenmesi, kan şekerinin yükselmesine (hiperglisemi), az yenmesi ise kan şekerinin düşmesine (hipoglisemi) neden olur.
  • Yiyeceklerinizi tavsiye edilen zamanlarda yiyiniz. Diyabette temel sorun insülin yetersizliğidir. Uzun aralıklarla veya düzensiz yemek yemeniz hâlinde insülin yetersizliği artarak kan şekerinizin yükselmesine neden olur. Bu nedenle uzun açlıklardan kaçınılmalıdır. Şişman iseniz öğün sayısını azaltmanın kilo vermenizde size yardımcı olacağını sanmayın! Bu, bir sonraki öğünde yiyecek miktarlarını artırmanıza, dolayısıyla daha çok kalori alarak kilo artışına ve kan şekerinin yükselmesine yol açabilir.
  • Üç ana öğün (kahvaltı, öğle, akşam) ve üç ara öğün (kuşluk, ikindi, gece) şeklinde hazırlanan beslenme programınızda verilen yiyeceği, tavsiye edilen miktar ve saatte yemeniz gerekir. Bu disiplin, sizi hiperglisemi ve hipoglisemiden korur.
  • İdeal vücut ağırlığınızı koruyunuz veya ideal vücut ağırlığına ulaşmaya çalışınız. Diyabetiklerin -20’sinin Tip 1, %80’inin Tip 2 olduğu ve Tip 2 diyabetiklerin de %80’inin şişman olduğu bilinmektedir. Şişman hastalarda, aşırı kiloya bağlı olarak bir insülin etkisizliği ortaya çıkmakta ve bu, kilo artışı ile fazlalaşmaktadır. Yeterli ve dengeli beslenme programı ile ideal ağırlığınıza ulaştığınızda, kendi insülininiz, vücudunuzun gereksinimlerini karşılayabilecek ve kan şekeriniz normale inecektir.
  • Kan şekerini yavaş yükselten besinleri tercih edin. Aynı miktarda karbonhidrat içerse de yiyeceklerin kan şekerini artırıcı etkileri birbirinden farklıdır. Bunun nedeni, yiyeceklerdeki CHO’ların sindirim sisteminden farklı hızlarda geçmesi ve emilmesidir. Örneğin patates yerine bulgur pilavı veya mercimek, beyaz ekmek yerine kepekli ekmek seçilirse kan şekeri yavaş yükselir.
  • Diyetinizde daima posalı besinlere yer veriniz. Posa, yiyeceklerin sindirilmeyen kısmıdır. Posa kan şekerinin yükselme hızını düşürür, insülin ihtiyacını azaltır, tokluk hissi sağladığı için kilo kaybına yardımcı olur, bağırsak çalışmasını düzenler, kabızlığı önler, kan yağlarının düşürülmesinde olumlu etkisi vardır. Bu yüzden öğünlerde sebze, salata ve kurubaklagil tüketimi önemlidir. Kabuğuyla yenilebilen meyvelerin kabuğu soyulmamalıdır.
  • Diyet reçel, çikolata, dondurma, kurabiye gibi diyet yiyecekleri, diyet uzmanına ve doktora danışmadan kullanılmamalıdır.
  • Ambalajlı yiyeceklerin etiketindeki ‘içindekiler’ kısmı mutlaka okunmalıdır. Şeker, glikoz, früktoz, süt şekeri, maltoz gibi maddeler, besin içeriğinde görülebilir. Bu maddelerin miktarları belirlenmemişse diyet uzmanınıza danışmadan yemeyiniz.